Bitwa pod Sadową zwana też pod Königgrätz (Hradec Kralowe) 03.07.1866 roku  


Dowódca armii austriackiej F.von Benedek




 
Bitwa pod Sadową jest kolejnym etapem zmagań prusko - austriackich w 1866r. II połowa XIX wieku niesie ze sobą znaczny postęp w szybkostrzelności broni palnej i artyleri. Bitwy stają się coraz krwawsze i przez to coraz większe. Dobrym przykładem takiej batalii niech będzie zatem opisana poniżej bitwa, w której wzięło udział blisko pół miliona żołnierzy.

Po zakończeniu wojen napoleońskich i postanowieniach Kongresu Wiedeńskiego, zapanowały nowe stosunki pomiędzy państwami europejskimi. W Niemczech, będących luźnym związkiem państw przewodnictwo objęła Austria. Tymczasem w planach stojącego na czele rządu Prus Otto von Bismarcka leżało uzyskanie przewagi w rządzie całego związku. Jeszcze w roku 1864 pruskie oraz austriackie oddziały walczyły wspolnie przeciwko Danii. W wyniku tej wojny Schlezwig-Holstein dostał się pod wspólną administrację obu państw. Szybko jednak doszło do pierwszych nieporozumień. W roku 1865 zarząd nad Holsteinem (za wyjątkiem Kiel) przejęła Austria. Ale już w sierpniu 1866 roku cały obszar zajęły oddziały pruske. Na odbywającym się w dniu 14.06.1866 roku kongresie we Frankfurcie nad Menem, austriacy próbowali jeszcze uniknąć nadciągającego konfliktu - jednak nadaremnie. Większa część państw niemieckich stanęła po stronie austriackiej, nie udało się jednak osiągnąć wspólnej strategii oraz połączenia sił przeciwko Prusom. Tym ostatnim udało się w końcu opanować poszczególne państewka, uratowała się tylko armia Sachsen, która 19.06.1866 roku wycofała się w kierunku Czech.

W dniu 17.06.1866 roku cesarz austriacki opublikował manifest wojenny, który zapoczątkował oficjalne działania wojenne. Austriacka armia północy zkoncentrowana została w rejonie Ołomuńca. Pruska armia znad Łaby przekroczyła czeską granicę w dniu 22.06.1866 roku w pobliżu Schluckenauz natomiast pierwsza armia Pruska w dniu 23.06. koło Zittau. W tym samym dniu prusacy bez oporu zajęli Reichenberg.

Głównodowodzący sił austriackich dowódca polowy F.von Benedek poczatkowo zupełnie nie orientował się w sile armii pruskiej. Po walkach pod Tretnovem, Nachodem oraz Jitschinem, w których przewaga należała raz do armii pruskiej , raz do austriackiej - ta ostatnia zkoncentrowała w końcu się koło twierdzy Königgrätz ( Hradec Kralowe). Do tego momentu straty austriaków w wyniku wczesniejszych walk były 5-krotnie wyższe od pruskich, wskutek czego spadło morale wśród żołnierzy.

W nocy 3.07.1866 roku F.von Benedek nakazał przygotowania do bitwy. Centrum tworzyło 44 000 żołnierzy wyposażonych w 134 działa, na lewym skrzydle zgrupowano 51 000 żołnierzy ze 140 działami, a na prawym skrzydle 55 000 żołnierzy ze 176 działami. Pozostałe 4.700 żołnierzy, 11.400 kawalerzystów oraz 320 dział stanowiło rezerwę. Prusacy w kierunku Königgrätz zbliżali się w 3 kolumnach. Pierwsza armia pod dowództwem księcia Friedricha Karla w sile 85 000 ludzi w kierunku Sadovy, armia Łaby pod dowództwem genarała Herwartha von Bitterfelda w sile 40 000 ludzi posuwała się w kierunku Nechanic, a druga armia pod dowództwem następcy tronu Fryderyka Wilchelma w sile 100 000 ludzi miała ruszyć na austriaków z północy. Do najsilniejszych walk doszło o wzgórza koło Chlum. Na lewym skrzydle austriackim, około godziny 8 prusacy uderzyli na oddziały saksońskie wchodzące w skład 8 austriackiego korpusu armii.



Przebieg bitwy pod Sadową

Walki na prawym skrzydle rozpoczęły się około godziny 9. W wyniku walk prusacy zajęli las koło Svib. Próby odzyskania lasu, bez wczesniejszego przygotowania artyleryjskiego oraz doświadczenia w dowodzeniu podjął hrabia Festetics. Rozgorzały zacięte walki o ten mało znaczący las, co pociągnęło za sobą przegrupowanie żołnierzy z prawego skrzydła. Tymczasem 2 armia pruska około południa dotarła na pole bitwy. Benedek zarządził natychmiastowy atak na las koło Svib i zajęcie garnizonów wroga.


Pruska piechota w natarciu podczas bitwy pod Sadową


Druga armia pruska w tym czasie przeszła do natarcia i odrzuciła austriaków z powrotem poza Łabę. Około godziny 14 udało się pierwszej pruskiej dywizji gwardii zająć wzgórza koło Chlum. Widząc to Benedek zdecydował się na użycie własnych rezerw. Nie udało się jednak odzyskać wzgórz. W krótkim czasie austriacy stracili ponad 10 000 żołnierzy.


Bitwa pod Sadową


Ponieważ istniało zagrożenie okrążenia całej armii , naczelne dowództwo austriackie około godziny 16 zdecydowało o przerwaniu walki i dało rozkaz do odwrotu w kierunku Hradec Kralowe. Za wycofującymi się oddziałami austriackimi pościg podjęła pruska kawaleria. Podczas odwrotu doszło do kolejnej wielkiej bitwy kawaleryjskiej. Pomimo olbrzymich strat kawalerzystom austriackim udało się zatrzymać napór prusaków. Oddziały austriackie w tym czasie podeszły pod bramy twierdzy Königgrätz, które były jednak zamkniete. Dopiero póąną nocą pobita armia dostała się do miasta i mogła kontynuować odwrót w kierunku Holic. Prusacy nie podjęli pościgu, w przeciwnym razie porażka byłaby jeszcze dotkliwsza.

Straty austriackie wyniosły: 5.700 zabitych, 7.500 rannych i prawie tyle samo zaginionych, 22 000 wziętych do niewoli. Poza tym 6000 koni i 200 armat. Także straty pruskie były wysokie, choć dużo mniejsze od przeciwnika. Prawie 2000 zabitych, 7000 rannych, 300 zaginionych oraz 940 koni.

Przyczyny dotkliwej kleski austriaków były różnorodne:

1. Piechota pruska wyposażona była w broń z iglicą bezwładnikową Nicolausa Dreyse. Broń ta miała trzykrotną szybkość ogniową w porównaniu z austriacką bronią odprzodową, model z 1854 roku. Mimo wszystko zasięg i skuteczność broni austriackiej była lepsza.

2. Nie zostały w pełni wykorzystane taktycznie zalety lepszej artylerii austriackiej

3. Austriacki dowódca polowy Benedek chciał uniknąć bitwy. Na krótko przed nią wysłał telegram do cesarza Franciszka Józefa z prośbą o przyjęcie w sprzwie rozmów pokojowych, jednak bez rezultatu. Jego znajomość rzeczywistej siły przeciwnika i jego ruchów były niewystarczające, w kilku przypadkach nie wierzył on nawet meldunkom swoich wywiadowców.

Opracował i przetłumaczył Jarosław Owczarzak na podstawie Haralda Skali

Żródło: Jan Jakl, Bitva u Hradce Kralove L.P. 1866 Gemma s.r.o. Hradec Kralove 1996