Tercja hiszpańska XVIIw.







Brygada hiszpańska XVIIw.







BRYGADA HISZPAŃSKA I TERCJOS

Brygada ta, powstała na bazie formacji zwanych tercios które wynaleźli Hiszpanie ok. 1534r. W tym bowiem czasie nazwa ta pojawiała się po raz pierwszy w dokumencie królewskim który tak określał skład wojska hiszpańskiego rozmieszczonego w Lombardii, Neapolu i Sycylii. Tercja hiszpańska była jednostką, której odpowiednikiem były regimenty, a później półregimenty. Początkowo jeszcze w XVIw. składała się ona z 3000 żołnierzy dwóch formacji: pikinierów i początkowo arkebuzerów, potem muszkieterów. Z biegiem czasu skład tercjo przechodził dość sporą ewolucję. Przykładowo w 5 tercjach, jakie w 1571r. w Niderlandach posiadał książę Alba było w sumie 7500 ludzi: z czego 66 % stanowili pikinierzy a tylko 28 % arkebuzerzy i nieliczni jeszcze muszkieterzy. Kadra oficerska stanowiła 6 %. Z biegiem czasu proporcje te zmieniały się na korzyść muszkieterów. Podczas wojny 30 letniej w tercji stanowili oni już ok 60 - 70 % składu. Typowa tercja hiszpańska ustawiała się w następujący sposób: Pikinierzy stanowili człon główny i ustawiali się prostokąt o długości frontu 56m a długości 58 m. Znajdowało się tu 1500 pikinierów. Po bokach czworokątu ustawiano muszkieterów. Ustawiano ich zresztą różnie, bowiem istniało kilka wersji tercji. Jeszcze pod koniec XVI w i na początku XVII w. muszkieterzy stawali w czterech rzutach na rogach prostokąta po 240 arkebuzerów i 90 muszkieterów, natomiast przy jego tylko bocznych krawędziach stawało po 135 arkebuzerów. Potem forma ta ewoluowała, arkebuzerów zastępowali muszkieterzy, którzy otaczali pikinierów wokół, również od tyłu i frontu. Istniało również wersja z "rękawami" na rogach ( po 50 muszkieterów ) i 500 muszkieterami przed frontem szyku. Taktyka walki tercją polegała głównie na uderzeniu masy pikinierów po przygotowaniu ogniowym muszkieterów, którzy potem rozstępowali się na boki umożliwiając marsz pikinierom. Oczywiście z biegiem lat, zwłaszcza zaś podczas wojny 30 letniej, coraz bardziej wzrastała rola muszkieterów, a pikinierzy stawali się jedynie ich ochroną. Tercje w bitwie działały w ramach szyku brygady. Brygadę hiszpańską tworzyły 4 tercje ustawione w szachownice. W pierwszym rzucie stawała jedna tercja, w drugim 2 tercje, w trzecim 1 tercja. Szyk taki był udoskonaloną formą szyku Szwajcarów i pozwalał na wzajemną ochronę każdej z tercji. Tercja wywodząca się z armii hiszpańskiej, w XVII w. stosowana była powszechnie przez cesarską armię Austrii. Tercje i szyk brygady hiszpańskiej nie zdawały już egzaminu w XVII w. i były formą przestarzałą. Składało się na to kilka elementów. Mała ruchliwość głębokich kolumn utrudniała znacznie manewrowanie. Wraz z udoskonaleniem muszkietu tercja nie była w stanie konkurować siłą ognia z formacjami szwedzkimi czy holenderskimi. Ustawienie po bokach muszkieterów powodowało, że jedynie 25% z nich najczęściej prowadziło ogień w bitwie. Zbite w dużą i gęstą masę tercje stanowiły również łatwy cel dla artylerii i ponosiły podczas ostrzału ogromne straty. W konfrontacji ze Szwedami tercje ponosiły klęski, na co składały się również inne elementy. Szwedzi strzelali salwami, Niemcy cesarscy używali kontrmarszu. Muszkieterzy szwedzcy dzięki lżejszym i ulepszonym muszkietom prowadzili ogień ze znacznie większą częstotliwością niż cesarscy, których ciężkie muszkiety wymagały stosowania podpórki - forkietu, co powodowało konieczność wykonania dodatkowych czynności w i tak już dość długim procesie prowadzenia ognia. W celu ograniczenia strat od ognia muszkietów starano się wprowadzać nowe reguły walki i tak np. w bitwie pod Nordlingen cesarski oficer widząc przygotowanych do salwy Szwedów rozkazał klęknąć całej formacji tak by zmniejszyć prawdopodobieństwo trafienia. Jednak tylko nieliczni dobrze wyszkoleni żołnierzy byli w stanie w ten sposób prowadzić walkę. Podczas wojny 30 letniej armia cesarska przestała, zatem stosować ten szyk, przechodząc na wzorowane na przeciwniku rozwiązania szwedzkie. Po bitwie pod Rocroi zrezygnowano z tego typu szyku również w armii hiszpańskiej.